L.G.T: Trong emails của nhiều độc giả – bạn trẻ gửi đến TS. Alan Phan, ngoài những câu hỏi, xin lời khuyên về các vấn đề thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như kinh tế, kế hoạch kinh doanh, xã hội, đời sống cá nhân, gia đình.v.v, một số emails cũng đã chia sẻ quan điểm, cách nhìn riêng đối với các chủ đề mà TS. Alan Phan đã viết. Bài viết sau là một ví dụ.

Gocnhinalan.com xin đăng tải để quý vị cùng đọc và góp ý.

 Dịp vừa qua, tôi phải về quê mấy ngày để gặt và cấy lúa cùng gia đình. Có 5 sào Bắc bộ thôi mà mệt quá. Không mệt sao được khi trời nóng 36-37 độ C mà vẫn phải đứng giữa trời, gặt, phơi thóc, phơi rơm… Gặt xong được vài hôm là lại lao vào cấy lúa. Gặt rồi cấy, biết bao nhiêu là công đoạn, toàn những công việc nặng nhọc. Dĩ nhiên là làm việc gì để kiếm sống chân chính cũng đều vất vả, nhưng có lẽ làm nông nghiệp là vất vả nhất. Tuy nhiên cái vất vả đó lại cho thu nhập chẳng đáng là bao. Tỉ lệ phân hoá giàu nghèo ngày càng lớn. Trong số nghèo người nông dân lại chiếm tỉ lệ lớn nhất. Cay đắng hơn là trong nấc thang xã hội gồm các thành phần Sĩ, Nông, Công, Thương thì Nông cũng ở nấc thang thấp nhất. Để rồi, người trẻ nông thôn mà chẳng muốn làm nông dân, thậm chí là tìm cách che giấu thân phận nông dân của mình. Bây giờ ở quê có thể có nhiều nhà mới kiên cố, nhưng chủ nhân của nó chủ yếu là những gia đình có người thân đi lao động hợp tác, đi làm Ôsin ở nước ngoài hoặc là bán đất lấy tiền xây nhà.

Để nâng cao đời sống nông dân, Nhà nước ta đã đề ra nhiều giải pháp. Mới nhất là Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 5/8/2008 của Hội nghị BCH TW khoá X về Nông nghiệp, Nông dân, Nông thôn. Nghị quyết này đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao đời sống nông dân và đi vào cuộc sống được hơn 3 năm. Tuy nhiên, đời sống nông dân vẫn chưa có gì cải thiện; nông dân vẫn chiếm đa số người nghèo…

Tại sao nghị quyết lại chưa mang lại kết quả trong thực tiễn? Chỉ cần chịu khó tìm hiểu hay trực tiếp sản xuất, chúng ta sẽ thấy hiện thực của đời sống người nông dân hôm nay. Xin minh họa bằng chính gia đình tôi: Nhà tôi cấy 5 sào Bắc bộ (360m2 / sào). May mắn 2011 là năm miền Bắc được mùa nhất từ trước đến nay với năng suất khoảng 2,5tạ/sào. Như vậy sau thu hoạch nhà tôi thu được 1sào*2,5tạ=250kg*6700 đồng = 1675000 đồng. Tổng thu 5sào*2,5 tạ= 1250kg * 6700(đồng/kg) = 8 375000 đồng. Tức là nhà tôi thu được khoảng 8,5 triệu đồng chưa trừ chi phí. Chi phí cho một sào lúa Bắc bộ cụ thể như sau: 7kg phân đạm * 12200 đồng =84000 đồng; 9kg Kali*12000=108000 đồng; 20kg lân*3200=64000 đồng; thuốc sâu:100000 đồng ; cày bừa: 150000 đồng; gặt: 150000 đồng; cấy: 200000 đồng. Như thế 1 sào sẽ chi phí hết 84000+108000+64000+10000+150000+150000+200000=857000 đồng. Với 5 sào chi phí hết 5*857000=4300000 đồng.  Thu nhập thực tế do cấy lúa sẽ là 8,5triệu-4,3triệu=4,2triệu. Cộng với việc tăng gia thêm con lợn con gà, nguồn thu này được khoảng 2 triệu đồng. Vậy thì 6 tháng vừa qua, gia đình tôi, một gia đình nông dân giống như đa số gia đình nông dân Bắc bộ khác, có tổng cộng thu nhập là khoảng 6,2triệu đồng tức là khoảng 300$ . Gia đình tôi là vậy, còn đối với đa số các gia đình nông thôn khác thu nhập từ trồng lúa cũng chỉ khoảng thế mà thôi, hơn kém không đáng kể.

Hơn 6 triệu đồng thu nhập trong vòng 6 tháng đối với một gia đình! Với mức thu nhập như vậy, đời sống của người nông dân quá thấp. Phải chăng do người nông dân lười lao động, dốt nát…? Không phải! Gia đình tôi rất chịu khó, khao khát vươn lên để làm giàu nhưng thực tế chỉ có thể đạt đến như vậy thôi. Thu nhập thấp – Nghèo – Vất vả… Vòng luẩn quẩn này cứ lặp đi lặp lại mãi, như một vòng Kim cô vô hình trong cuộc sống của người nông dân. Kết quả thực tiễn đã cho thấy NQ 26 chỉ mới được xây dựng trên… phần ngọn của vấn đề, chứ không phải từ gốc !

Gốc ở đây là tư duy. Với một tư duy nhỏ, cho phép hoạt động canh tác trên những thửa ruộng nhỏ 1 – 2 sào, nhiều lắm là 1 – 2 mẫu (khi đã dồn điền đổi thửa) thì làm sao người nông dân có thể giàu có, phát triển?  Vấn đề nữa là để có những cánh đồng mẫu lớn, những thửa ruộng thẳng cánh cò bay, chúng ta phải làm gì ? Và từ đó ta suy ra muốn có những nhà máy xí nghiệp lớn, doanh nghiệp tầm cỡ quốc tế, chúng ta phải làm gì? Chúng ta muốn tạo ra các giá trị mang tầm nhân loại, cần phải làm gì ?

Câu trả lời là: Phải thay đổi tư duy!

Với nông nghiệp, người nông dân sẽ góp vốn hoặc nhượng  lại ruộng đất của mình – giống như đóng cổ phần cho những chủ nông nghiệp có đủ vốn và tiềm lực, sau đó nông dân sẽ làm với tư cách vừa là người làm chủ vừa là người làm thuê cho những ông chủ chính thức. Phần còn lại sẽ chuyển sang làm công nghiệp hoặc dịch vụ. Nước Mỹ chỉ có 2% dân số làm nông nghiệp nhưng vẫn đủ nuôi cả nước và còn xuất khẩu. Đó là một hình ảnh thành công về tư duy lớn!

Nhưng nếu như vậy, sẽ đi ngược lại chính sách Cải cách ruộng đất năm 1954 của Nhà nước ta? Đúng vậy! Chính sách Cải cách ruộng đất năm 1954 chỉ có ý nghĩa lịch sử trong một thời điểm. Nay, sứ mệnh lịch sử của nó đã hoàn tất. Chúng ta đang ở trong một thời thế, một thời đại khác – Một thời đại cần cuộc cách mạng trong tư duy. Và cuộc cách mạng đó cần được bắt đầu từ sự thay đổi những tư duy tủn mủn, nhỏ lẻ!

                                             Phạm Xuân Anh (HN)